Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
Strony WWWSerwery VPSDomenyHostingDarmowy Hosting CBA.pl

I. Przyglądając się tekstom tłumaczeń, widzimy, że trudność mogą sprawiać poniższe trzy wyrazy:

  1. εἰσφέρωwodzić, wieść, wystawiać na, poddawać, wprowadzać;
  2. πειρασμός, ὁpokuszenie, pokusa, próba, doświadczenie;
  3. τὸ πονηρόν/ὁ πονηρόςzło, Zły, zepsucie, niegodziwiec;
Dodatkowo w tekście oryginału mamy konstrukcję zaprzeczenia μή z czasownikiem w trybie przypuszczającym (coniunctivus): μὴ εἰσενέγκῃς, którą w gramatyce greckiej określa się nazwą: coniunctivus prohibitivus.
Z reguły konstrukcja taka wyraża zakaz, wezwanie do niedziałania, a niektórzy sądzą, że jest to forma złagodzonego trybu rozkazującego i występuje właśnie przeważnie jako coniunctivus aorsiti z przeczeniem μή (tak jak w naszym fragmencie).

II. Porównując tłumaczenia pod kątem początkowej frazy, możemy je z grubsza podzielić na:

Fraza PrzekładRazem
καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν
"tradycyjne" i nie wódź nas na pokuszenie EDW; SK; EDG; W; BW; KUL; BL      7
i nie wprowadź nas w doświadczenie, pokusę PI; NBG; UNT; TNP      4
"współczesne" i nie wystawiaj nas na pokusę, próbę BTI; PW; ; PJ; ; UBG; PO       7
i nie poddawaj nas pokusie KR/BWP      1
i nie dozwól (nie dopuść, nie dopuszaczaj), abyśmy ulegli (ulec nam) pokusie BTII-V; BP; 3; PE; EP       5
spraw, abyśmy nie ulegli próbie PD       1
obyś nie wystawiał nas na próbę EPP       1
"parafrazy" bądź przy nas w próbie PL      1
chroń nas w chwilach (w obliczu) pokus       1

1. I nie wódź (wprowadź, wprowadzaj) nas na pokuszenie – interpretacje tradycyjne

Występują w przekładach, w których εἰσφέρω tłumaczone jest dosłownie (tradycyjnie), ale sens sugerować może, jakoby Bóg był bezpośrednią przyczyną ludzkich pokus. Dodatkowo wydaje się, że powiązane są z rzeczownikiem πειρασμός, ὁ – oddawanym jako: pokusa, pokuszenie. Być może także duży wpływ na takie tłumaczenie miało powszechne użycie powyższej frazy zarówno w liturgii jak i praktyce pacierza (wynikające z przekładów łacińskich). Słowa: I nie wódź (wwódź) nas na pokuszenie – znane są conajmniej już od czasów Biblii brzeskiej (no i szczególnie przekład Wujka), to właśnie ze względu na fakt, że zadomowiły się powszechnie zarówno w liturgii oraz w praktyce prywatnej modlitwy "Ojcze nasz" (zarówno w tradycji protestanckiej jak i katolickiej), tłumacze pozostawili ją bez zmian.

Jednakże refleksja teologiczna, która wyjaśnia, że Bóg raczej nikogo nie kusi oraz tekst np. z Jk 1:13

Niechaj nikt, gdy wystawiony jest na pokusę, nie mówi: Przez Boga jestem kuszony; Bóg bowiem nie jest podatny na pokusy do złego ani sam nikogo nie kusi

skłania tłumaczy do poszukiwania innych, poniższych interpetacji.

2. I nie dopuść (dopuszczaj), nas abyśmy ulegli pokusie; I nie wystawiaj nas na próbę – interpretacje współczesne

W takim podejściu εἰσφέρω oddawane jest metaforycznie (?) i trochę powiązane z innym tłumaczeniem rzeczownika πειρασμός, ὁ – gdzie akcent położony jest na znaczenia: próba, doświadczenie.

Oczywiście niektórzy nie zgadzają się z powyższą, metaforyczną interpretacją, sugerując, że w czasowniku εἰσφέρω trudno doszukać się znaczenia: przyzwalać, pozwalać, dopuszczać. Zwracają uwagę na innya, bardzo podobny czasownik εἰσφρέωdopuszczać, wpuszczać; dopuszczać do siebie z sugestią, że raczej jest to błąd tłumaczy, którzy mylą te czasowniki (tzw. czeski błąd)b.

3. ale zbaw nas ode złego; chroń nasz przed Złym (niegodziwcem) – interpretacje osobowego lub bezosobowego zła

W związku z tym, że dopełniacz τοῦ πονηροῦ zarówno w rodzaju męskim i nijakim w grece brzmi tak samo, dostrzegamy w naszych tekstach dwie interpretacje. Część tłumaczy oddaje ten rzeczownik w sensie: ocal nas od złego (niegodziwca, szatana) – widząc tu męski zaimek osobowy, a cześć interpretuje, że to forma rodzaju nijakiego, rozumiana jako zło w sensie ogólnym. Obie interpretacje, jak widzimy, są dopuszczalne, ale która jest lepsza – to wydaje się nierozstrzygalne.

Dalsze pogłębienie tematyki polecam:

Audycja prof. Kaliny Wojciechowskiej ma You Tube: "Prof. Kalina Wojciechowska o tłumaczeniu modlitwy Ojcze Nasz"
καίconiunctio – spójnik: i, a;

μήparticula – partykuła: nie; (dla wyrażenia zaprzeczenia zakazu, życzenia, błagania, przestrogi);

εἰσενέγκῃςverbum, coniunctivus aoristi activi 2 persona singularis – czasownik od: εἰσφέρωwprowadzać, wnosić, przynosić, prowadzić (kogoś, coś, w jakieś miejsce); unieść ze sobą, przynieść, wlec, ciągnąć, wciągnąć pass.: wpaść, być wprowadzonym (dokądś); εἰσφέρω τινὰ εἰς πειρασμόνwieść kogoś na próbę, prowadzić na wypróbowanie, wystawiać na próbę;

ἡμᾶςpronomen, accusativus 1 persona pluralis – zaimek osobowy od: ἐγώja; tu: nas;

εἰςpraepositio (+ acc.) – przyimek: o kierunku: do, ku, na, w; o terminie: do, aż, przez, aż do, na; o granicy i mierze czynności: do, aż do, około, po; o przyczynie: z powodu, ze względu, na skutek; o stosunku do osoby lub rzeczy: względem, co do, o (kimś); o sposobie: na (obecny sposób), na (miarę), w (miarę); o celu lub przedmiocie: dla, na, ku;

πειρασμόνsubstantivum, accusativus masculinum singularis – rzeczownik od: πειρασμός, ὁpróba, wypróbowanie, doświadczanie, kuszenie (do zła, grzechu), pokusa, wystawianie na próbę, bycie doświadczanym, domaganie się; cierpienie;

ἀλλάparticula – partykuła (w jęz. pol. spójnik): ale, lecz, a, ależ, tylko, albowiem, przynajmniej, bowiem, wszelako, atoli; to przecież, lecz także, w każdym razie, do czegóż; teraz; oprócz; ale wszakże, ale jednakże, ależ przecież, ale mimo to, nawet; -że;

ῥῦσαιverbum, imperativus aoristi medii 2 persona singularis – czasownik od: ῥύομαιwydobywać (z niebezpieczeństwa), ratować, wybawiać, zbawiać, wyswabadzać, wyzwalać; zasłaniać, ochraniać (kogoś, z acc.; od czegoś, z czegoś);

ἡμᾶς jak wyżej;

ἀπό praepositio (+ gen.) – przyimek: o miejscu: od, z, z dala od, dla; ze strony; przyczynowo: za coś, od czegoś, od kogoś; z powodu czegoś, dzięki czemuś, z pomocą, z siebie;

τοῦ πονηροῦsubstantivum, genetivus masculinum/neutrum singularis – rzeczownik odprzymiotnikowy od: πονηρός, -ά, -όν a) jeśli rodzaj męski: ὁ πονηρός zły człowiek, niegodziwiec, złoczyńca, tchórzliwy (człowiek) ; Zły (szatan); b) jeśli rodzaj nijaki: τὸ πονηρόνto, co złe; zło, niegodziwość;

6:13 W niektórych, młodszych rękopisach werset zakończony jest doksologią: Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶναςalbowiem twoje jest królestwo, i moc i chwała na wieki wieków. Amen (patrz np. BW). Doksologii tej brak jednak w najstarszych i najlepszych manuskryptach. Zachowały je np. rękopisy: K L W Δ Θ Π f13 28 33 565 700 892 1009 1010 1071 1079 1195 1216 1230 1241 1242 1365 1546 1646 Byz Lect;
Wyjaśnia się to głównie tak, że jest to późniejszy dodatek liturgicznyc.

Jak widzimy polskie tłumaczenia końcówki słów Modlitwy Pańskiej nie są do końca jednoznaczne. Część zachowuje tradycyjne "pacierzowe" brzmienie. Niektórzy tłumacze starają się wydobyć znaczenia, które mogą być inspirowane błędnym odczytaniem słów oryginału. Kwestia czym jest pojęcie zła (osobowe czy bezosobowe) na gruncie filologicznym (jak i z kontekstu) wydaje się być nierozstrzygnięta.


  1. a) Patrz np. T. Wojtaś Biblia nazaretańska Ewangelia wg Mateusza, str. 40, wyd. Szofar, 22018
  2. b) Tym bardziej, że słowniki do NT nie rejestrują czasownika εἰσφρέω.
  3. c) Warto zauważyć, że we współczesnej liturgii mszy rzymskiej słowa tej doksologii padają prawie bezpośrednio po modlitwie "Ojcze nasz".