Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

1. W wersecie tym znowu dość wyraźnie zarysowują się dwie tradycje translatorskie: katolicka i protestancka (patrz też komentarze do tekstów: Mt 1:25, Mt 16:18). „Spornym” jest określenie: „łaski pełna” (κεχαριτωµένη).

Jest to imiesłów w stronie biernej (passivum) czasu przeszłego (perfectum) w wołaczu (participium perfecti passivi vocativus femininum), określający czynność, która się zaczęła w zadanym momencie w przeszłości, ale której skutek wciąż trwa. Κεχαριτωµένη jest zatem formą czasownika χαριτόω oraz bliskiemu rzeczownikowi: χάρις, ἡ (m.in. łaska, piękno, wdzięk albo: *niezasłużona życzliwość* wg śJ98).

Wydaje się, że niektórzy tłumacze katoliccy starają się uwypuklić znaczenie, z którego Kościół wywodzi doktrynę o niepokalanym poczęciu Maryi99. Protestanci zaś kładą nacisk na działanie Boga.

Przyjrzyjmy się poniżej opiniom specjalistów.

2. Część egzegetów katolickich proponuje imiesłów odczytać dosłownie, mianowicie:
"która zostałaś i pozostajesz wypełniona łaską Boga" – wg komentarza z Biblii Jerozolimskiej albo: „Ty, która zostałaś i pozostajesz obdarowana łaskawością Boga”100 chodzi o obdarowanie – napełnienie, czynność dokonana – perfectum, ale której skutki trwają nadal"pozostajesz obdarowana").

Bardziej nowocześni tłumacze katoliccy podkreślają jednak, że określenie κεχαριτωµένη jako „łaski pełna” jest raczej wyjaśnieniem lub interpretacją aniżeli tłumaczeniem. W κεχαριτωµένη nie ma bowiem miejsca na słowo: „pełna” i jako takie określenie:”łaski pełna” jest błędne (!)101. I rzeczywiście, gdyby Łukasz chciał dosłownie oddać wyrażenie „łaski pełna”, powinien był napisać np.: πλήρης χάριτος, podobnie jak w J 1:14 i Dz 6:8.

Inni uwypuklają fakt, że jest to tzw. passivum theologicum (divinum), podkreślające działanie Boga i należy je tłumaczyć: „obdarowana łaską”, „przemieniona przez łaskę” bądź „uprzywilejowana”. W ten sposób zachowuje się formę bierną czasownika, jego czas i wskazanie na Boga jako podmiot działający. Jest to zatem ukłon w stronę tradycji protestanckiej.

Z kolei konserwatywni egzegeci katoliccy dopatrują się w χαριτόω formy kauzatywnej czasownika z końcówką -όω (który należy do grupy czasowników przyczynowych i jako taki wskazuje na skutek, przemianę spowodowaną przez χάρις lub też wskazuje na czynność, która sprawia jakąś przemianę w przedmiocie lub osobie), a która w grece służy też do określenia stanu pełni, napełnienia, obfitości102. Stąd tłumaczą: „napełniona łaską” bądź „łaski pełna”.

Jeszcze inni widzą tutaj pewną grę słów i postulują, by oddać tekst jako: Raduj się, rozradowana łaską!”103 a są i tacy, którzy dostrzegają w κεχαριτωµένη imię własne Maryi104, co nie do końca uznawane jest przez teologów protestanckich.

3. Patrząc na zestawienie, widzimy, że większość rodzimych, katolickich przekładów jest wierna tradycji Wulgaty (gratia plena) oprócz: PJ, PE oraz NKB, zaś Biblie protestanckie są wierne swoim tradycjom („łaską obdarzona”) – (wyjątkiem PW"pełna łaski").

W PI oraz PJ mamy ponadto niekonsekwentne tłumaczenie odpowiednio: „napełniona łaską” oraz „obdarowana łaską” – widać wpływ z jednej strony prof. Wojciechowskiego, a z drugiej ks. prof. Popowskiego. Może jest to próba pogodzenia obu tradycji tłumaczeniowych?

Dodajmy, że leksem κεχαριτωµένη pada jeszcze w Syr 18:17 (LXX) w formie: ἀνδρὶ κεχαριτωμένῳ (participium perfecti dativi masculinum singularis), gdzie oddawane jest przez Biblie katolickie oraz Przekład Ekumeniczny jak poniżej:

BTczłowieka życzliwego BPczłowiek szlachetny BWPczłowiek miłosierny KGłaski pełnego
EPpełnego łaski LXX Popowskipełni łaskawy PEczłowiek łaskawy

Widzimy, że przekłady EP, KG oraz LXX Popowski używają określenia "pełni łaski".

Dalsze pogłębienie tematyki polecam linki:
  1. I.H. MarshallThe Gospel of Luke: a commentary on the Greek text , str. 65, z serii: The New International Greek Testament Commentary Wm.B. Eerdmans Publishing Co. 1978.
  2. J.B. GreenThe Gospel of Luke, str. 82-87, z serii: The New International Commentary of the New Testament Wm.B. Eerdmans Publishing Co. 1997.
  3. A. PlummerA Critical and Exegetical Commentary on the Gospel according to Saint Luke, str. 21-22, z serii: International Critical Commentary , published by: T&T Clark Ltd, 2000; (reprint I wydania z 1902 r.);
καὶconiunctio – spójnik: i, a;

εἰσελθὼνverbum, participium aoristi activi nominativus masculinum singularis – imiesłów od: εἰσέρχομαιwejść, wchodzić, iść do, podążać do;

πρὸςpraepositio (+ acc.) – przyimek z acc.: do, ku, na, pod, u, dla, koło, przy, blisko, ze względu na, względem (kogoś, czegoś), w kierunku;

αὐτὴνpronomen, accusativus femininum 3 persona singularis – zaimek od: αὐτός, –ή, –όjego, jej, jego;

εἶπενverbum, indicativus aoristi activi 3 persona singularis – czasownik od: λέγω: mówić, powiedzieć, rzec (komuś coś zrobić), pytać (się), prosić; rozkazywać, zabraniać, zakazywać, zapewniać, oświadczać; opowiadać;

Χαῖρεverbum, imperativus preaesentis activi 2 persona singularis – czasownik od: χαίρω radować się, cieszyć się; weselić się;

κεχαριτωµένηverbum, participium pefrecti passivi vocativus femininum singularis – imiesłów od: χαριτόω okazywać łaskę, napełniać łaską; ułaskawiać; przemieniać (kogoś) przez łaskę (czyniąc go przez to miłym i przyjemnym, pełnym wdzięku, świętym);105

ὁ κύριοςsubstantivum, nominativus masculinum singularis – rzeczownik: pan, władca, gospodarz, właściciel;

µετὰpraepositio (+ gen.) – przyimek: od, z; razem, wsród, między, pomiędzy, do, w towarzystwie (czegoś, czyimś), ze (sobą); razem z, z (kimś), wraz z, oraz, tudzież, w, u;

σοῦpronomen, genetivus 3 persona masculinum/neutrum singularis – zaimek σοῦ (σου): od: σύty;

1:28 Najpoważniejsze manuskrypty (א B L W Ψ) wykazują zgodność odnośnie tego fragmentu. Jest jednak część manuskryptów A C D K X, Δ Θ Π, w których dodane są słowa po σοῦ: εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξὶν„błogosławiona jesteś między niewiastami”. Kilka naszych przekładów mianowicie: SK, EDW, EDG, BW, NBG, BWP i PL podąża za tą tradycją rękopiśmienną. Jeden z pisarzy kościelnych, Andrzej z Krety, cytuje: εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξὶν καὶ εὐλογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου„błogosławiona jesteś między niewiastami i błogosławiony owoc żywota twojego”. Powyższe wersje, to jednak późniejsze dodatki dublujące werset: 1:42.

Wydaje się, że raczej błędne tłumaczenie Wulgaty greckiego imiesłowu: κεχαριτωµένη jako: gratia plenałaski pełna, wywarło ogromny wpływ na egzegezę katolicką. Tekst translacji katolickich (oprócz PJ i NKB) podporządkowany został doktrynie.

Przekład ekumeniczny PE dowodzi jednak, że tłumacze katoliccy otwarci są na rozwiązania proponowane przez kościoły protestanckie. Podobną otwartość widzimy także w protestanckim tekście PW. Sądzę, że obecnie wśród egzegetów katolickich przeważać będzie opinia, że ujęcie protestanckie jest wierniejsze oryginałowi.


  1. 98) Aczkolwiek też nie zawsze: zob. The Kingdom Interlinear Translation..., str. 261, we fragmencie: Łk 2:40, gdzie χάρις, ἡ przetłumaczono jako: łaska, a nie: "niezasłużona życzliwość". Tak też Chrześcijańskie Pisma Greckie. Dalsze szczegóły zob. też: Wnikliwe poznawanie Pism, tom 2, str 1220, hasło: Życzliwość.
  2. 99) Bulla Ineffabilis Deus, Piusa IX z 1854 r;
  3. 100) L. Melotti Maryja, Matka żyjących wyd. Ojców Franciszkanów, Niepokalanów 1993, str. 34;
  4. 101) Tak: M. Kiedzik Zeszyty Domowego Kościoła nr 94/2004 str. 6;
  5. 102) M. Thurian Maryja Matka Pana figura Kościoła, wyd. Księży Marianów, W-wa 1990, str. 32; Tak też komentuje ks. Jakub Wujek w swoim wydaniu NT z 1593 r. Zob. także: F. Mickiewicz Nowy Komentarz Biblijny Ewangelia według świętego Łukasza, str. 111;
  6. 103) M. Thurian Maryja Matka Pana, str. 31;
  7. 104) Zob. np. artykuł Z. Ziółkowskiego Z Najtrudniejszych Stronic Biblii w: Żyjemy dla Pana. Księga Pamiątkowa Dedykowana S. Profesor Ewie Józefie Jezierskiej OSU w Siedemdziesiątą Rocznicę Urodzin [ed. M. Rosik] [Księgi Pamiątkowe; Wrocław 2005], str. 773-778; Ciekawa dyskusja terminu w: S.C. Napiórkowski OFMConv Spór o Matkę. Mariologia jako problem ekumeniczny, z serii: Teologia w dialogu 3, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 1988, str 44;
  8. 105) Zob. Józef Kudasiewicz Matka Odkupiciela, str. 39, wyd. Jednośc, Kielce 1996;